Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıkların Tanı ve Tedavisi;Korunma

antalya kadın doğum uzmanı

Cinsel yolla bulaşan hastalıklar (CYBH)


Cinsel yolla bulaşan hastalıklar (CYBH) korunmasız vajinal, anal veya oral seks ile bulaşabilmektedir. CYBH'a neden olan mikroorganizmalar kan, semen ya da vajinal sıvılarla taşınabilmektedir. Sağlıklı görünen (herhangi bir şikayeti olmayan) bireyler bu tür hastalıkları taşıyabilmekte ve diğer bireylere bulaştırılabilmektedir. Cinsel yolla bulaşan hastalıkların çoğunda erken dönemde semptom gözlenmediğinden hastalık fark edilememektedir.


Kimler Risk Altındadır?

1. Korunmasız ilişkide bulunmuş bireyler


2. Cinsel yolla bulaşmış herhangi bir hastalığı taşıyanlar


3. Cinsel yolla bulaşmış hastalıklardan birini geçirmiş ve iyileşmiş bireyler


-Bir CYBH'ı geçirmiş bireyin diğer CYBH'ı taşıma riski artmaktadır, çünkü bu organizmalar genellikle beraber taşınmaktadır.


4Birçok cinsel yolla bulaşan hastalık klinik belirti vermediğinden cinsel açıdan aktif tüm bireyler


5. Partnerinin hastalık taşımadığından emin olmayan bireyler


6. Genital bölgede semptomlar gösteren bireyler


7. Birden fazla cinsel partneri olan bireyler


- Cinsel partner sayısı arttıkça CYBH'ın bulaşma riski artmaktadır.


8Uyuşturucu kullanan bireyler


-Enjektörün paylaşıldığı durumlarda HIV ve hepatit B gibi ciddi hastalıklar bulaşabilmektedir.


CYBH Nedenleri


Cinsel yolla bulaşan hastalıklara neden olan 30'dan fazla mikroorganizma vardır. Türkiye'de ve dünyada en çok gözlenen mikroorganizmalardan bazıları aşağıda sıralanmıştır.


· HIV (Human immunodeficiency virus) (AIDS): HIV virüsü korunmasız her türlü cinsel ilişki ile bulaşan bir virüstür. HIV'in tespit edilmesinde belirgin semptomlar gözlenmediği için şüpheli durumlarda tarama testlerinin yapılması önem kazanmaktadır. 


· Hepatit B (HBV): 
Siroz ve karaciğer kanserinin önde gelen nedenlerinden biri olan hepatit B, tüm dünya için ciddi bir sağlık sorunu oluşturmaktadır. Hepatit belirtileri, bulaşma yolları ve erken tespiti hastanın genel durumu için önem taşır .Hepatit B aşısı ile hastalıktan korunma mümkündür 


· Hepatit C (HCV) :
HCV kan yoluyla bulaşabilen yine kc sirozu ve ca2ya sebep olabilen aşılanması mümkün olmayan bir virüstür.


· HPV (Human papillomavirus): 
Rahim ağzı kanserinden sorumlu olan HPV, Türkiye'de yapılan bir çalışmada katılımcıların %20'sinde bulunmuştur. Rahim ağzı kanserinin belirtileri, erken tespiti ve tarama metodları sonucunda HPV taşiyıcılğının yüksek oranda olduğu görülmüştür.


· Klamidya (Chlamydia trachomatis):
 ABD'de en sık rastlanan CYBH olan klamidya; kadınların %75'inde, erkeklerin ise %50'sinde belirtisiz ilerlemekte ve teşhis edilmediğinde infertiliteye (kısırlığa) neden olabilmektedir. 


· Gonore (bel soğukluğu) (Neisseria gonorrhea):
 ABD'de en sık rastlanan CYBH'lardan olan gonore; kadınların %50'inde erkeklerin ise %10'unda belirtisiz ilerlemekte ve teşhis edilmediğinde ciddi komplikasyonlara neden olabilmektedir. 


· Herpes simpleks (Herpes simplex virus tip-1 veya 2) (Genital uçuk):
 Herpes taşıyan hastaların %90'ı bu durumdan habersiz olmaktadır. Genital herpes, genital bölgede acı veren yaralar oluşturmakta ve bireyin bağışıklık sistemini zayıflatmaktadır. 


· Mikoplazma genitalyum (Mycoplasma genitalium):
 M. genitalium kadınlarda; bakteriyel vaginoz ve servisit gibi hastalıklarda saptanabilmektedir. Çoğu mikoplazma genitalyum enfeksiyonu belirti vermeden seyrettiğinden, şüpheli bireylerin taranması büyük önem taşımaktadır. 


· Sifiliz (Frengi) (Treponema pallidum): 
Sifiliz taşıyıcılarının çoğunda senelerce semptom görülmediğinden, hastalık erken teşhis edilememektedir.
 

· Ureaplazma urealitikum (Ureaplasma urealyticum


Semptomlar


Cinsel yolla bulaşan hastalıkların çok farklı semptomları bulunmakta ve enfekte bireylerde bu belirtilerin çeşitli kombinasyonları görülebilmektedir. Dikkat edilmesi gereken önemli noktalardan biri, erken evre belirtilerinin birkaç hafta içinde düzelebilmesidir. Ancak hastalık devam etmekte ve ileride geç dönem komplikasyonlarına neden olabilmektedir.


ERKEN EVRE BULGULAR

· Çoğu hastada semptom görülmemekte veya belirgin olmamaktadır. 


· Anormal vajinal akıntı veya kanama 


· Vajinal kaşıntı 


· Penis akıntısı 


· İdrarda yanma veya acı


· Ateş 


· Rektum ağrısı, akıntısı veya kanaması 


· Genital bölgede uçuk 


· Cinsel ilişki esnasında ağrı 


· Testislerin şişmesi ve ağrıması 


· İLERİ EVRE BULGULAR

· Bel ağrısı

· Mide bulantısı

· Ateş

· Cinsel ilişki sırasında ağrı

· Menstrüel periyotlar arasında kanama

· Tekrarlayan uçuklar

· Deri kaşıntısı

·GEÇ DÖNEMDE GELİŞEN BULGULAR

· Artrit

· Göz inflamasyonu

· Pelvik İnflamatuar Hastalık

· İnfertilite

· Servikal kanser

· Diğer kanserler (HIV-aracılı lenfoma veya HPV-aracılı rektal ve anal kanserler gibi)

· HIV bulaşma riskinin artması

· Kalp hastalığı

· Yürümede zorluk ve denge problemleri

Anneden çocuğa hastalık geçişi ve ciddi doğum komplikasyonları



TEŞHİS


Cinsel yolla bulaşan hastalıkların (CYBH) erken dönemde tespit edilmesi; hastada oluşabilecek komplikasyonların durdurulması ve hastalığın diğer bireylere bulaşmasının engellenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Özellikle cinsel yolla bulaşan hastalıkların teşhisinde klinik bulgular çoğu zaman yetersiz kalabildiği için, hastalıkların doğrulanması amacıyla ELIZA, PCR, kültür ve mikroskopi gibi laboratuvar metotlarına ihtiyaç duyulmaktadır.


PCR, kültür ve mikroskopi yöntemleri; penis, serviks, rektum veya vajina bölgelerinden alınan sürüntülerle, ELIZA testleri ise kan örneğinde çalışılmaktadır.


Tedavi


Uygun antibiyotik kullanımıyla gonore, sifiliz, klamidya ve mikoplazma genitalyum tedavi edilebilmektedir. HIV, HPV, hepatit B, hepatit C ve genital herpes infeksiyonlarının tedavisinde ise değişik antiviral ilaçlar kullanılmaktadır. Ayrıca HPV ve hepatit B'nin aşısı infeksiyondan önce yaptırıldığında başarılı sonuçlar elde edilebilmektedir. Antiviral ilaçlar HIV'i kontrol altında tutabilmekte ancak diğer bireylere geçişini engelleyememektedir. Ayrıca hastalığın erken teşhis edilmesi ve erken tedaviye başlanması çok büyük önem taşımaktadır.


Alınacak Önlemler

Cinsel yolla bulaşan hastalıklardan (CYBH) korunmanın en kesin yolu olarak; şüpheli ilişkiden kaçınılması ve uzun dönemli, tek eşli cinsel ilişkilerin tercih edilmesi önerilmektedir. Erkeklerde ve kadınlarda kondom kullanımı, bakterinin bulaşma riskini düşürmektedir. Kadınlarda beklenmeyen ağrı, koku, idrar atımı esnasında yanma veya menstrüel döngüler (adet) arasında kanama gibi genital semptomlar gözlendiğinde, uzman bir hekime danışılması ve cinsel ilişkinin bırakılması önerilmektedir.

Tarama Testleri


Aşağıda sıralanan maddeler ABD Center for Disease Prevention (CDC) kuruluşunun tavsiyeleridir.

Tüm bireyler:13-65 yaşları arasındaki tüm bireylere, belirtiler gözlenmese de rutin HIV tarama testi yaptırmaları tavsiye edilmektedir.


Hamile Kadınlar
:
Prenatal (doğum öncesi) dönemde öncelikle HIV, hepatit B, klamidya, gonore, genital herpes ve sifiliz taramaları önerilmektedir.


Cinsel açıdan aktif genç bayanlar:Özelikle 25 yaş ve altındaki kadınlar ile 25 yaşından büyük risk taşıyan kadınların; klamidya testlerini senede bir defa tekrarlamaları tavsiye edilmektedir.


Cinsel yaşamın başlangıcından 3 yıl sonra :HPV neden olduğu servikal anormalliklerin (inflamasyon, kanser öncesi değişiklikler gibi) saptanması için 3 yılda bir HPV DNA testi ve Pap smear testi önerilmektedir. (American Cancer Society, 2004)


Homoseksüel ilişkiye giren erkekler:Bu tip ilişkilerde CYBH'ın bulaşma riski arttığından senede bir HIV, genital herpes, gonore, klamidya ve sifiliz testlerinin yaptırılması önerilmektedir.


HIV taşıyan bireyler:HIV taşıyan bireylerin diğer CYBH'ı taşıma riski oldukça arttığından diğer hastalıklar için tarama testlerinin yapılması tavsiye edilmektedir.


Aşılar


11-26 yaşındaki tüm bayanlara HPV (human papillomavirus) aşısı ve yeni doğanlara hepatit B aşısı tavsiye edilmektedir.


Hangi Testi Ne Zaman Yaptırmalıyım?


· Eğer yalnızca belirli bir CYBH'tan şüphe ediliyorsa; hastalık için spesifik bir test yaptırabilirsiniz. Örneğin partnerinizin klamidya taşıdığını öğrendiyseniz, klamidya testini kendiniz için yaptırabilirsiniz. Ancak dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta; CYBH'ların benzer belirtilerle veya asemptomatik (belirti göstermeden) ilerlemesinden dolayı, fark edilmeyen hastalıkların kaçırılma riskinin bulunmasıdır. 

· Eğer şüpheli bir ilişki geçirdiyseniz veya diğer nedenlerden (evlenmeden veya hamilelikten önce) dolayı tarama testi yaptırmak istiyorsanız; Tam Kapsamlı Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar Paketi önerilmektedir. Bu paket oldukça yaygın HIV (AIDS), HPV, Herpes, Sifiliz, Gonore, Klamidya, M. genitalyum, U. ürealitikum, Hepatit B ve C enfeksiyonlarını kapsamaktadır. 


· Tam Kapsamlı CYBH Paketi için ekonomik durumu uygun olmayan bireylere; görece daha ağır seyreden ve sonuçları daha ciddi olan HIV (AIDS), Hepatit B ve Hepatit C enfeksiyonlarını kapsayan, Mini Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar Paketinin öncelikle yaptırılması önerilmektedir.